เทคนิคสำหรับผู้ดูแลในการสื่อสารกับผู้ป่วยอัลไซเมอร์
รองศาสตราจารย์ นายแพทย์รุ่งนิรันดร์ ประดิษฐสุวรรณ
สาขาวิชาอายุรศาสตร์ปัจฉิมวัย ภาควิชาอายุรศาสตร์
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์มักมีปัญหาทางสมอง เช่น ความจำ การสื่อสาร การใช้ภาษา การตัดสินใจ ฯลฯ รวมทั้งมีการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์และจิตใจ เช่น วิตกกังวล เศร้าซึม กลัว โกรธ หงุดหงิด ฉุนเฉียว ฯลฯ ซึ่งมักสร้างความเหนื่อยล้า ความเครียด และผลกระทบทางจิตใจอย่างมากแก่ผู้ดูแล เทคนิควิธีที่เราใช้ในการสื่อสารกับผู้ป่วยที่เรารักนั้นสำคัญมาก เพราะสามารถช่วยสร้างความรู้สึกสงบอุ่นใจ ลดความกังวลกระวนกระวายให้แก่ผู้ป่วย หรือในทางตรงข้าม หากสื่อสารไม่ถูกวิธี ก็อาจไปเพิ่มความเครียดให้กับผู้ป่วยได้เช่นกัน
และนี่คือเคล็ดลับดี ๆ ในการสื่อสารกับผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ที่คุณสามารถนำไปปรับใช้ได้ครับ:
- แสดงความจริงใจ: ผู้ดูแลควรเข้าหาผู้ป่วยจากด้านหน้าเพื่อให้ผู้ป่วยมองเห็นคุณได้ชัดเจน สบตากับผู้ป่วย (อาจต้องบอกให้รู้ว่าคุณเป็นใคร) และพูดด้วยน้ำเสียงที่ชัดเจน ช้าลงกว่าปกติ
- รับฟังผู้ป่วยอย่างตั้งใจ: อย่ามองข้ามหรือปล่อยผ่านสิ่งที่ผู้ป่วยพูดเด็ดขาด เปิดโอกาสให้ผู้ป่วยได้ระบายความรู้สึกนึกคิด และคุณควรแสดงความเข้าใจในอารมณ์ความรู้สึกเหล่านั้น
- พูดคุยกับผู้ป่วยในฐานะคู่สนทนา ไม่ใช่ในฐานะบุคคลที่สาม: แม้คุณจะรู้ดีว่าเขาอาจไม่เข้าใจหรือตอบไม่ได้ แต่การพูดคุยกับผู้ป่วยโดยตรง ไม่พูดข้ามศีรษะผู้ป่วยไปมา เป็นการแสดงความเคารพในตัวผู้ป่วย
- ขออนุญาตผู้ป่วยก่อนที่คุณจะทำอะไรให้เขา: ถามความสมัครใจของผู้ป่วยก่อนที่คุณจะเข้าไปช่วยเหลือในเรื่องต่าง ๆ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพ และความตั้งใจที่อยากให้ผู้ป่วยพึ่งพาตนเองให้มากที่สุด
- ใจเย็นและอดทน: เป็นเรื่องปกติที่ผู้ป่วยอัลไซเมอร์จะพูดเรื่องเดิม ๆ หรือถามเรื่องเดิมซ้ำ ๆ ขอให้คุณรับมือด้วยความใจเย็น และตอบกลับด้วยความนุ่มนวลทุกครั้ง
- ถาม-ตอบให้กระชับและเข้าใจง่าย: เมื่อความสามารถในการสื่อสารเริ่มลดลง การคุยเรื่องซับซ้อนจะกลายเป็นเรื่องยากสำหรับผู้ป่วย ลองเปลี่ยนมาใช้คำถามที่ตอบแค่ "ใช่" หรือ "ไม่ใช่" และถามทีละคำถามจะดีที่สุด
- แบ่งขั้นตอนให้เล็กลง: เวลาบอกให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมต่าง ๆ ที่อาจซับซ้อนสำหรับเขา ควรบอกผู้ป่วยทีละขั้นตอนสั้น ๆ และเข้าใจง่าย เพื่อป้องกันไม่ให้รู้สึกเครียดหรือกดดันจนเกินไป
- เลี่ยงการปะทะ: หากผู้ป่วยพูดอะไรที่ไม่ตรงกับความเป็นจริงหรือไม่ถูกใจคุณ ให้ตั้งใจรับฟัง และหลีกเลี่ยงการโต้เถียง การตำหนิ หรือการพยายามแก้ไขคำพูดหรือความเข้าใจให้ถูกต้อง
- ลองใช้ช่องทางอื่นในการสื่อสาร: หากการใช้คำพูดเริ่มเป็นอุปสรรคสำหรับผู้ป่วย ลองเปลี่ยนมาใช้ภาษากาย ท่าทางประกอบ หรือการใช้แผ่นภาพในการสื่อสาร
